Psychoterapia rodziny
Środowisko, w którym żyjemy, jest we współczesnej psychologii traktowane, jako – z jednej strony, czynnik dominujący w formowaniu predyspozycji do takiego, a nie innego, zachowania, z drugiej – czynnik kształtujący bezpośrednio reakcje stanowiące istotę i treść zespołu zaburzeń psychicznych lub choroby psychicznej. W myśl tej koncepcji, o tym, czy choroba psychiczna kogoś dotknie, czy też nie decydują w równym stopniu czynniki psychogenne (wewnętrzne, uwarunkowane osobowościowo) oraz czynniki psychospołeczne – uwarunkowane na skutek oddziaływania jednostki z otaczającym ją środowiskiem i vice versa.
Na kanwie tego właśnie podejścia wyłoniła się cała subdyscyplina w obrębie psychoterapii, określana jako psychoterapia rodziny. Niemal we wszystkich kulturach współczesnego świata rodzina odgrywa podstawową rolę, jako jednostka budująca społeczeństwo. Z perspektywy psychologicznej, stanowi ona prymarne środowisko życia i rozwoju jednostki ludzkiej. Środowisko to porównać można do sprawnie funkcjonującego ekosystemu. W przypadku, gdy któryś z jego elementów ulega uszkodzeniu mówimy o tzw. rodzinie dysfunkcyjnej, której członkowie mogą być narażeni na różnego rodzaju niebezpieczeństwa, szczególnie zaś zagrożona pozostaje ich psychika. W momencie, gdy procesy psychiczne jednostki zostają zaburzone wskutek niewłaściwego funkcjonowania środowiska rodzinnego do akcji wkracza psychoterapia rodziny, oferując szeroki asortyment narzędzi służących poprawie sytuacji chorego.
Jednym z podstawowych dylematów psychoterapii rodziny jest kwestia spójności pomiędzy oddziaływaniem na jednostkę, a zintegrowanym oddziaływaniem na jej środowisko rodzinne. Wielu psychoterapeutów stanowczo rozgranicza te dwa oddziaływania argumentując takie podejście różnicą pomiędzy rzeczywistym wpływem psychoterapeutycznym, a poradnictwem mającym usprawnić funkcjonowanie rodziny. W myśleniu potocznym bardzo często zapominamy, że "terapia" jest, mimo wszystko procesem leczenia, a "chora" może być tylko i wyłącznie jednostka. Struktura społeczna, jaką jest rodzina, może być co najwyżej dysfunkcyjna, lecz podstawowym podmiotem w psychoterapii rodziny zawsze pozostaje jednostka cierpiąca na konkretnego typu zaburzenia. W niektórych przypadkach stosowane jest jednakże podejście do rodziny, jako do "pacjenta zbiorowego". Grupa rodzinna jest wówczas traktowana przez terapeutę, tak jakby była jednostką, a jego oddziaływania nakierowane są na procesy zachodzące w jej wnętrzu.
Psychoterapeuta w terapii rodziny zajmuje najczęściej pozycję niezależnego eksperta i obserwatora ułatwiającego jej funkcjonowanie. Nie zajmuje się on przy tym, rozwiązywaniem konfliktów i rozładowywaniem napięć rodzinnych. Jego oddziaływania koncentrują się na przyczynach zaburzeń występujących u członków danej grupy rodzinnej.
Psychoterapia rodziny odbywać się może zarówno w gabinecie terapeutycznym, jak i w domu danej rodziny. W drugim przypadku, wskazane jest, by prowadzona ona była przez dwóch (dwoje) koterapeutów, wzajemnie się uzupełniających jeśli chodzi o role i zadania.